Kỹ Năng Ra Quyết Định Đã Biến Tôi Thành Người Chơi Fantasy Xuất Sắc Như Thế Nào
Elevenify là một trong những người chơi Fantasy Premier League xuất sắc nhất lịch sử, và bài viết này là những chiêm nghiệm sau 7 năm chơi FPL của anh.
Tôi đã nghiên cứu về quá trình ra quyết định (decision-making) trong hơn một thập kỷ qua, và dành nhiều năm ở trường Đại học để phân tích nó và chọn sự nghiệp hiện tại cũng chính vì niềm đam mê này.
Sau vài năm dấn thân vào con đường đó, tôi muốn bước ra khỏi lý thuyết suông và thử một cái gì đó có thể tích cực thử nghiệm. Một môi trường cạnh tranh thực tế, nơi tôi có thể kiểm chứng xem những ý tưởng này có thực sự hoạt động hay không. Và vào năm 2019, cuộc tìm kiếm đó đã dẫn tôi đến với Fantasy Premier League (FPL).
Giờ đây, bảy năm đã trôi qua và kết quả thu về thật tuyệt vời (hoặc có thể là tôi quá may mắn!). Tính trong vòng 4 năm qua, tôi là người có thứ hạng tổng hợp tốt nhất trong số hơn 10 triệu người chơi trên toàn cầu.
Mọi người thường có xu hướng giả định rằng bạn chơi tốt các môn Fantasy (thể thao giả lập) là nhờ hiểu biết về Thể thao và dữ liệu thống kê. Tôi không nghĩ như vậy. Tôi thực sự chẳng biết gì về bóng đá khi mới bắt đầu.
Tôi tin rằng điều quan trọng nhất chính là chất lượng các quyết định của bạn.
Bài viết này là một chia sẻ mang tính cá nhân, một cuộc khám phá về những gì mà 7 năm chơi Fantasy ở cấp độ cạnh tranh cao đã dạy cho tôi về cách đưa ra những lựa chọn.
Nhìn bề ngoài, Fantasy là một sở thích vô cùng ngớ ngẩn. Nhưng nó lại là một phòng thí nghiệm cực kỳ trực quan cho việc ra quyết định, và trò chơi này có thể tiết lộ về cách con người đưa ra các lựa chọn.
Nguồn thông tin không trọn vẹn
Chúng ta rất khó phủ nhận giả định rằng: cứ kết quả tốt thì có nghĩa là quyết định đó đúng. Trong các hệ thống mà thông tin là hoàn hảo và yếu tố may mắn đóng vai trò rất nhỏ (ví dụ như cờ vua), điều đó đúng. Nhưng các hoạt động như Fantasy, Poker, đầu tư, hay chính cuộc sống thực, lại không vận hành như vậy.
Bạn không bao giờ có được toàn bộ thông tin. Bạn không biết cầu thủ nào sẽ dính chấn thương, đội nào sẽ được hưởng quả phạt đền, hay cầu thủ nào sẽ phải nhận thẻ đỏ.
Chơi Fantasy rất giống với việc chọn mã cổ phiếu: bạn luôn phải quyết định dựa trên những thông tin thiếu sót, và những sự kiện xa xôi nằm hoàn toàn ngoài tầm kiểm soát sẽ thường xuyên tác động đến kết quả.
Khoảng cách giữa “chất lượng quyết định” và “kết quả thực tế” chính là nơi bạn học được các kỹ năng ra quyết định thú vị. Những người tiến bộ là những người hiểu được khoảng cách này và tự xây dựng cho mình một “quy trình phản tỉnh (reflection)” xung quanh nó.
Họ dành một lượng thời gian đáng kể để đánh giá các lựa chọn của mình tách biệt hoàn toàn khỏi kết quả. Họ học cách để không hỏi “nó có mang lại quả ngọt không?” mà đánh giá “đó có phải là một quyết định đúng đắn dựa trên những gì mình đã biết và những gì mình ưu tiên vào thời điểm đó hay không?”.
——————————————————————————
Quy trình phản tỉnh là quá trình một người xem xét lại suy nghĩ, hành động, trải nghiệm hoặc quyết định của mình một cách có ý thức để hiểu rõ hơn điều gì đã xảy ra, tại sao nó xảy ra, và có thể học được gì từ đó.
Nói đơn giản, phản tỉnh là “nghĩ lại để học hỏi và cải thiện”, chứ không chỉ nhớ lại sự việc.
——————————————————————————
Đối mặt với hàng ngàn quyết định
Trong suốt một mùa giải, Fantasy mang đến cho bạn hàng ngàn thời điểm phải ra quyết định. Bạn có nguồn thông tin giới hạn mỗi tuần và có hàng tá lựa chọn khác nhau trước mắt.
Hầu hết các lĩnh vực trong cuộc sống cung cấp tương đối ít quyết định hơn, với các hệ quả trải dài trong một khoảng thời gian lớn hơn. Fantasy nén chặt quá trình này lại.
Chỉ trong một mùa giải duy nhất, bạn sẽ phải đối mặt với hàng loạt các kiểu quyết định vô cùng đa dạng và có cơ hội tự quan sát xu hướng hành vi của chính mình đối với tất cả.
Điều này cho phép bạn tạo ra một “kho lưu trữ quyết định” (decision archive). Nếu bạn ghi chép lại lập luận của mình trước khi biết kết quả, bạn có thể bắt đầu xem xét các mô thức (patterns) về những nơi mình làm đúng và làm sai, rồi dùng mỗi quyết định đó như một điểm dữ liệu nhỏ để tinh chỉnh cho quyết định tiếp theo.
Theo quan điểm của tôi, thói quen “phản tỉnh” có cấu trúc là công cụ lớn duy nhất để cải thiện chất lượng cho việc ra quyết định.
Làm rõ các thiên kiến của bạn
Tất cả chúng ta đều mang trong mình những thiên kiến nhận thức mà bản thân không hề hay biết. Fantasy làm chúng hiện hình vì cấu trúc của trò chơi tạo ra những điều kiện hoàn hảo cho nó nảy nở. Dưới đây là một vài ví dụ:
- Thiên kiến chi phí chìm (Sunk-cost bias): Đưa ra những lựa chọn phi lý trí vì những chi phí đã bỏ ra trong quá khứ. Điều này xuất hiện khi bạn khăng khăng giữ lại một cầu thủ mà bạn đã đầu tư quá nhiều nên không nỡ bán đi, ngay cả khi quyết định bán họ là điều hoàn toàn hợp lý và rõ ràng.
- Chiết khấu hyperbol (Hyperbolic discounting): Sức hút của phần thưởng ngay lập tức so với những kết quả tốt hơn trong dài hạn. Điều này xuất hiện mỗi khi bạn thực hiện một nước đi thiển cận, chỉ tập trung vào vòng đấu tuần này thay vì suy nghĩ dài hơi cho các vòng sau.
- Tâm lý sợ tổn thất (Loss aversion): Xu hướng cảm nhận nỗi đau từ các bàn thua/mất điểm sâu sắc hơn nhiều so với niềm vui từ các bàn thắng/vòng đấu bùng nổ tương đương. Bạn chỉ có thể sở hữu 15 cầu thủ, vì vậy sẽ luôn có nhiều sự kiện tiêu cực xảy ra hơn là tích cực.
- Hiệu ứng tiếp xúc thường xuyên (Mere exposure effect): Ưu tiên những gì quen thuộc. Đây là khi bạn quá tin tưởng vào những cầu thủ từng mang lại thành công cho bạn trước đây, ngay cả khi các dữ liệu thực tế không còn ủng hộ điều đó nữa.
Điều khiến Fantasy trở thành một môi trường huấn luyện thực sự hữu ích là các thiên kiến này mang lại hệ quả ngay lập tức và rất dễ đọc vị. Bạn có thể truy ngược một kết quả về chính xác một quyết định được đưa ra dưới một trạng thái cảm xúc hoặc nhận thức cụ thể.
Một quyết định “bốc đồng” ngay sau khi một cầu thủ ghi bàn, hoặc đưa ra các lựa chọn khi bạn đang trong tình trạng thiếu ngủ. Khả năng truy xuất nguồn gốc đó không phải lúc nào cũng có sẵn trong cuộc sống thực. Việc trải nghiệm điều này thường xuyên cho phép bạn hiểu thêm rất nhiều về bản thân và phát triển các chiến lược để chống lại những xu hướng đó.
Có được một quy trình ra quyết định rõ ràng, thứ mà bạn có thể tự tin để dựa vào chính là lời giải cho phần lớn những điều trên. Nó có thể mang lại cho bạn “sự tỉnh táo lúc ra quyết định”.
Khi bạn đã ghi chép lại lập luận của mình từ trước và bạn hiểu rõ đâu là do may mắn, đâu là do năng lực phán đoán của chính mình, một kết quả tồi tệ sẽ không còn ảnh hưởng lớn đến bạn. Bạn có thể nhìn vào những gì đã xảy ra và đánh giá một cách lý trí, thay vì phản ứng một cách cảm tính.
Tư duy theo xác suất
Fantasy buộc bạn phải đưa ra quyết định trong trạng thái bất định. Bạn không thể tìm kiếm sự chắc chắn bằng cách trì hoãn, chần chừ hay nước đôi. Mỗi tuần, bạn đều phải quyết định chọn một phương án trước deadline.
Điều này rèn luyện một kiểu tư duy đặc biệt vốn vô cùng hữu ích trong cuộc sống: Tư duy xác suất. Bạn phải học cách thoải mái với việc gán các mức xác suất ước tính cho những kết quả không chắc chắn.
Điều này buộc bạn phải rõ ràng về những gì bạn thực sự tin tưởng và mức độ tự tin của bạn là bao nhiêu. Khả năng điều gì đó xảy ra là bao nhiêu và tác động của nó sẽ lớn đến mức nào?
Trò chơi này trừng phạt những kiểu tư duy theo dạng đúng/sai. Những người ra quyết định giỏi nhất là những người học được cách đối phó với sự bất định một cách đúng đắn.
Họ hướng đến phân phối xác suất (distributions) hơn là kết quả đơn lẻ. Họ đưa ra những quyết định đúng đắn về mặt kỳ vọng (right in expectation), ngay cả khi không phải lúc nào từng quyết định riêng lẻ cũng mang lại kết quả như ý.
Việc có được các mô hình dữ liệu dự đoán tốt đôi khi có thể mang lại cho chúng ta một cảm giác chắc chắn giả tạo. Bạn vẫn phải tự mình suy nghĩ về từng quyết định. Học cách tư duy xác suất về các lựa chọn của bản thân là một kỹ năng hoàn toàn tách biệt với việc sở hữu các mô hình dữ liệu tốt.
Kinh nghiệm là không đủ
Một trong những minh chứng mạnh mẽ nhất cho thấy Fantasy chủ yếu là một trò chơi của kỹ năng ra quyết định chính là: những người chơi lâu năm không hề giỏi hơn một cách rõ rệt so với những người mới bắt đầu. Chỉ dựa vào kinh nghiệm thôi là không đủ để giúp bạn chơi hay hơn.
Lý do là vì nếu không có sự “phản tỉnh” một cách trung thực, kinh nghiệm sẽ dạy cho bạn những điều sai lầm!
Bạn quy công trạng của những chiến thắng cho tư duy nhạy bén của mình, và đổ lỗi cho những thất bại là do đen đủi. Bạn điều chỉnh chiến lược của mình dựa trên kết quả thực tế thay vì dựa trên chất lượng lập luận của bạn.
Kinh nghiệm mà không đi kèm với việc mổ xẻ quy trình của chính mình thì chẳng có mấy giá trị.
Điều tạo ra sự cải thiện thực sự là việc chủ động phân tích các quyết định của bạn tách biệt khỏi kết quả của chúng. Điều đó đồng nghĩa với việc bạn phải đủ trung thực để đối diện với những thứ bạn không muốn nghĩ đến.
Bạn phải có khả năng dán nhãn một quyết định là “tồi tệ” ngay cả khi kết quả của nó là tốt. Khi bạn phớt lờ một quyết định kém, bạn đã từ bỏ cơ hội để rút ra bài học từ nó.
Không có thất bại thì không có học hỏi, và không có học hỏi thì sẽ không bao giờ có sự cải thiện!
———–
Góc nhìn của tác giả này thực sự là một “tư liệu” giá trị cho những ai chơi FPL theo trường phái phân tích.
Bạn có muốn tìm hiểu thêm về cách “ra quyết định” giúp chơi Fantasy giỏi hơn? Hãy cùng chờ đón những bài chia sẻ tiếp theo!
Nguồn: How Decision Skills Made Me The Best Fantasy Player In The World
