Từng được coi là một thú vui bí truyền dành cho những kẻ mọt sách, hiện tượng văn hóa toàn cầu của các trò chơi Fantasy, đặc biệt là FPL, đã thay đổi cách chúng ta nghĩ về Thể thao.
Có bao nhiêu người có thể nói rằng họ là người giỏi nhất thế giới ở bất cứ lĩnh vực nào? Vào Tháng Năm vừa rồi, Lovro Budisin, game thủ người Croatia đã gia nhập vào nhóm người hiếm có này.
Kỷ lục 11,5 triệu tài khoản Fantasy Premier League (FPL) đã được tạo ở mùa giải 2024/25 và Budisin đã đánh bại tất cả.
“Tên của tôi đã được ghi vào lịch sử Premier League,” Budisin tự hào. “Đó chắc chắn là một thành tích mà tôi hy vọng một ngày nào đó có thể tự hào kể cho con cháu mình nghe.”
Budisin đã từng nghĩ đến việc “treo áo” và nghỉ chơi FPL. “Nhưng sau một hoặc hai tháng, tất nhiên là khát khao chơi đã trở lại. Ai biết được điều gì có thể xảy ra chứ?”
Vào đầu mỗi mùa giải, hàng triệu người cũng nghĩ như vậy. Kể từ năm 2016, Fantasy Premier League đã tăng trưởng hơn 250%, từ 4,5 triệu lên con số kỷ lục của năm ngoái.
FPL, như cách người chơi thường gọi, không chỉ là một hiện tượng văn hóa lớn. Nó còn đang góp phần thay đổi chính bản thân bóng đá.
Ngành công nghiệp Tỷ đô
Cùng nhiều đổi mới của thể thao hiện đại, nguồn gốc của FPL nằm ở bên kia Đại Tây Dương.
Năm 1960, nhà xã hội học William A Gamson đã phát triển giải Baseball Seminar League. Người chơi sẽ lựa chọn các đội hình gồm các cầu thủ Major League Baseball, sau đó so sánh kết quả vào cuối mùa giải, dựa trên các thống kê như tỷ lệ đánh bóng trung bình.
Larry Schechter viết trong cuốn sách *Lịch sử các môn thể thao Fantasy* của mình rằng Baseball Seminar League có thể được coi là trò chơi thể thao Fantasy đầu tiên.
Một loạt các trò chơi khác đã phát triển trong những năm tiếp theo. Đáng kể nhất là Rotisserie League Baseball – được đặt theo tên nhà hàng nơi những người sáng lập gặp nhau – do một nhóm nhà báo Mỹ tạo ra vào năm 1980.
Điều này đánh dấu một bước tiến so với Baseball Seminar League vì nó có thể mở rộng quy mô: bất kỳ người hâm mộ nào cũng có thể là chủ sở hữu của một đội, kể cả những người không có mối liên hệ nào với những người điều hành giải đấu.
Bóng bầu dục, môn thể thao phổ biến nhất của nước Mỹ, đã nhanh chóng phát triển các trò chơi Fantasy của riêng mình. Buổi lựa chọn đội hình cho giải Fantasy Football đầu tiên diễn ra vào năm 1963.
Sự phát triển của các giải Fantasy đã tăng tốc mạnh mẽ trong những năm 1980: Grandstand Sports Services đã ra mắt các giải Fantasy Football quốc gia đầu tiên trên mạng vào năm 1985, và tạp chí Fantasy Football đầu tiên ra đời hai năm sau đó.
Đến đầu những năm 1990, số lượng người chơi Fantasy ở Mỹ đã lên đến hàng triệu. Ngày nay, 50 triệu người ở Mỹ tham gia vào game Fantasy của các môn thể thao: tương đương với việc cứ 5 người trưởng thành thì có 1 người chơi Fantasy.
Một nửa số người chơi nói rằng họ có ý định chơi các game Fantasy suốt đời.
Ở Mỹ, các game Fantasy có sức hấp dẫn đặc biệt vì trước đây, ngoài tiểu bang Nevada, việc C@ cược Thể thao là bất hợp pháp. Các game Fantasy, với ‘phí tham gia’ và ‘giải thưởng’ cho người chiến thắng, thực chất là một hình thức cờ b@c dưới tên gọi khác.
Ngày nay, ngành công nghiệp Fantasy trị giá tới 30 tỷ đô la mỗi năm ở Mỹ, theo Andrew Billings, một chuyên gia về Thể thao Fantasy từ Đại học Alabama.
Đối với rất nhiều người Mỹ, Fantasy mang lại một sự nghiệp được khao khát. Michael Florio hiện đang làm việc toàn thời gian cho NFL Fantasy Football, trò chơi chính thức của giải đấu, dẫn chương trình truyền hình riêng trên mạng NFL và có một suất thường xuyên trên Đài phát thanh Thể thao Fantasy.
“Việc có quá nhiều người sẵn sàng hy sinh thời gian rảnh của mình để theo đuổi giấc mơ này khiến nó trở thành một trong những lĩnh vực cạnh tranh nhất,” Florio nói. “Mọi người đều nghĩ rằng họ có thể trở thành một Huấn luyện viên trong Fantasy.”
Năm 2018, Tòa án Tối cao đã cho phép các tiểu bang khác hợp pháp hóa c@ cược, nhưng sự phát triển của các game Fantasy vẫn tiếp tục tăng nhanh. “Fantasy Thể thao và c@ cược thể thao là anh em ruột,” Billings nhận xét. Các công ty Fantasy như DraftKings và FanDuel cũng đã bắt đầu cung cấp dịch vụ c@ cược.
Ở Ấn Độ, sự bùng nổ của các môn Fantasy Thể thao, đặc biệt là Cricket, cũng được củng cố bởi việc cờ b@c là bất hợp pháp. Hơn 200 triệu người Ấn Độ chơi “Dream 11“, một nền tảng Fantasy thể thao; người chơi trả tiền để chơi, và sau đó nhận thưởng bằng tiền mặt nếu các cầu thủ họ chọn thể hiện tốt.
Các Công ty game như Dream11 được ước tính đóng góp khoảng 1% tổng số thuế mà Chính phủ Ấn Độ nhận được.
Tuần trước, Quốc hội Ấn Độ đã cấm tất cả các trò chơi trực tuyến dựa trên tiền b@c – bao gồm cả các game Fantasy trả tiền để chơi như Dream11. Quyết định này đã làm nổi bật mức độ ăn sâu của các môn Fantasy thể thao vào văn hóa thể thao toàn cầu. Đội tuyển Cricket Ấn Độ cần phải tìm một nhà tài trợ mới.
Ở Anh, Telegraph Fantasy Football, hiện vẫn tiếp tục hoạt động, là người tiên phong, ra mắt vào mùa giải 1994/95 và thu hút 342.000 người tham gia trong năm đầu tiên. Nếu những nét chính của trò chơi – điểm cho việc giữ sạch lưới, bàn thắng và kiến tạo – vẫn còn duy trì đến tận ngày nay, thì có một khía cạnh lại không còn.
Người chơi thi đấu qua đường bưu điện: đội hình và các vụ chuyển nhượng được gửi bằng phiếu. Top 100 được công bố trên tờ The Telegraph vào mỗi thứ Tư.
Nhà vô địch đầu tiên là một cậu bé 12 tuổi, Jonathan Roberts. Cậu chỉ biết mình đăng quang khi nhận được một cuộc điện thoại vào buổi sáng sau ngày cuối cùng của mùa giải.
Roberts sau đó đã xuất hiện trên trang nhất của The Daily Telegraph và trên bản tin News at Ten của ITV. Cậu đã được thưởng một chuyến đi xem Juventus và một kỳ nghỉ đến Mauritius cùng gia đình.
Năm 2002, Premier League đã ra mắt game Fantasy của riêng mình: FPL. Sự quan tâm ban đầu còn khiêm tốn: chỉ có 18.000 người đăng ký trước khi mùa giải đầu tiên bắt đầu. Nhưng đến mùa 2006/07, FPL lần đầu tiên vượt mốc một triệu người dùng.
Quỹ đạo đi lên của nó tiếp tục trong thập kỷ tiếp theo, đạt 3,7 triệu vào mùa 2015/16. Trong những năm sau đó, FPL đã có một bước nhảy vọt từ một thú vui mọt sách và bí truyền trở thành một phần của văn hoá đại chúng.
The Telegraph và một số tờ báo khác hiện có các bài viết hàng tuần với các mẹo FPL; BBC đã ra mắt podcast Fantasy 606 vào năm 2019; Sky Sports News có một chương trình FPL dài nửa giờ mỗi cuối tuần. Tất cả những nội dung này, tất nhiên, cũng là một phần để quảng bá cho chính Premier League.
Những người chơi nổi tiếng bao gồm “Vua Cờ” Magnus Carlsen, người đã có thời gian ngắn dẫn đầu bảng xếp hạng FPL toàn cầu vào năm 2019.
Công việc toàn thời gian
Vào Tháng 08/2016, Sam Bonfield đang có một tối Thứ Sáu điển hình: tranh luận với chồng về việc chọn ai trong đội hình FPL của mình. Sau đó, chồng cô có một ý tưởng: ghi âm lại cuộc trò chuyện của họ và đăng lên YouTube.
“Tôi đã hoàn toàn quả quyết rằng sẽ không có ai thực sự quan tâm đến những gì chúng tôi nói,” Bonfield nhớ lại. “Rõ ràng, tôi đã hoàn toàn sai.”
Ngày nay, tài khoản của Bonfield và chồng cô là Lee trên nền tảng mạng xã hội X – @FPLFamily – có hơn 60.000 người theo dõi, và trang YouTube của họ có 28.000 người đăng ký. Những nền tảng này đã cho phép Bonfield biến nỗi ám ảnh của mình thành một công việc Full Time.
Trước mỗi cuối tuần, hàng triệu người chơi FPL lùng sục tài khoản của các chuyên gia trên mạng xã hội, đăng ký nhận bản tin và nghe podcast để tìm manh mối về việc chọn ai cho vòng đấu đó – và ai, vì lý do phong độ hoặc chấn thương, cần phải tránh.
Khi người chơi đọc, xem hoặc nghe tư vấn, họ thường bắt gặp những chia sẻ của Bonfield. Cô nói chuyện trên khoảng 6 podcast hoặc chương trình truyền hình mỗi tuần – bao gồm cả chương trình Fantasy chính thức của Premier League, đồng thời cũng được phát trên TNT Sports và Sky Sports – cũng như làm việc cho Fantasy Football Scout.
Đối với Bonfield, danh mục công việc này mang lại cho cô thu nhập nhiều hơn so với công việc trước đây, một Giáo viên Lịch sử.
“Đó là công việc toàn thời gian của tôi,” cô nói. “Chúng tôi coi mình thực sự may mắn vì điều đó đã xảy ra.”
Bonfield nói rằng tình yêu của cô dành cho bóng đá vẫn mạnh mẽ như xưa. Nhưng sự nghiệp của cô trong FPL có nghĩa là mối quan hệ của cô với game Fantasy đã thay đổi.
“Khi đó là công việc của bạn, có một sự kỳ vọng rằng bạn phải giỏi về nó, và bạn đưa ra lời khuyên. Vì vậy, có lẽ bây giờ có nhiều áp lực hơn.”
Nhu cầu đối với Bonfield lớn đến mức năm ngoái, một người đại diện thậm chí đã tiếp cận cô với lời đề nghị làm thêm việc; một số nhân vật hàng đầu trong thế giới FPL hiện có người đại diện, giống như chính các cầu thủ.
Nhu cầu nhận/đọc tư vấn lớn đến mức Fantasy Football Hub, ra mắt năm 2018, tính phí người đăng ký lên tới £95 một năm cho nội dung cao cấp, và mang lại doanh thu hơn £2m mỗi năm.
Vai trò của Bonfield không ngừng thay đổi. Giống như nhiều người chơi hàng đầu, cô thậm chí còn sử dụng Trí tuệ Nhân tạo (AI) để hỗ trợ trong phân tích của mình.
Trò chơi Toàn cầu
Trong khi các người chơi FPL hàng đầu hiện đang kiếm tiền từ chuyên môn của họ, có một sự thật kỳ lạ về FPL: trò chơi này đang chịu lỗ.
FPL hoàn toàn miễn phí để chơi, và Premier League không thu lại được gì so với số tiền mà họ đã chi cho việc vận hành FPL và trao giải mỗi năm.
Dù vậy, Premier League chưa có kế hoạch thay đổi mô hình này.
Về cơ bản, FPL là một sản phẩm mồi, và là một công cụ tiếp thị xuất sắc cho Premier League. Đối với nhiều người, FPL không chỉ bổ sung cho sự quan tâm của họ đối với bóng đá, mà còn là một cánh cổng dẫn đến việc theo dõi chính môn Thể thao này.
Những người chơi FPL trở nên gắn kết hơn với chính bóng đá, và do đó có nhiều khả năng xem các trận đấu hơn – từ đó làm tăng thêm cuộc trò chuyện chung quanh giải đấu và cuối cùng giúp tăng giá trị của bản quyền truyền hình.
Đối với những người chơi trò chơi này, FPL mang lại ý nghĩa cho ngay cả những trận đấu của các đội ở nửa cuối bảng xếp hạng có vẻ không hấp dẫn. FPL cho người hâm mộ thêm lý do để theo dõi các đội mà trước đây họ ít quan tâm.
Dưới cấu trúc tính điểm của FPL, không trận đấu nào là vô nghĩa. Các cầu thủ kiếm điểm cho các HLV của họ thông qua các đóng góp như bàn thắng, kiến tạo và giữ sạch lưới.
Vì vậy, khi, ví dụ, Nottingham Forest đang dẫn trước 3-0 trong vòng đấu mở màn, những người chơi sở hữu hậu vệ của họ – Nikola Milenković – vẫn có lý do để tiếp tục xem, hồi hộp chờ đợi và rồi than thở về bàn thắng danh dự ở những phút bù giờ của Brentford.
Cũng như Premier League đã trở nên toàn cầu hóa, FPL cũng vậy. Trong 8 năm qua, các nhà Vô địch FPL đến từ Tanzania, New Zealand, Ireland, Mỹ, Azerbaijan, Na Uy và Croatia. Nhà vô địch duy nhất của Vương quốc Anh, vào năm 2020, chỉ đến sau khi người Bulgaria vốn là Top 1 bị loại vì vi phạm các điều khoản và điều kiện của FPL!
“FPL khiến tôi xem nhiều trận đấu nhỏ hơn để xem các cầu thủ đang thể hiện như thế nào,” Jonas Sand Labakk, nhà Vô địch mùa 2023/24, một sinh viên ở Oslo, giải thích. Mặc dù rất nhiều người hâm mộ Na Uy vốn đã theo dõi một đội Premier League, FPL “cũng khiến mọi người quan tâm hơn đến các trận đấu khác”.
Cuối cùng, những người chơi Fantasy có nhiều khả năng xem các trận đấu hoặc theo dõi chúng trực tuyến hơn.
72% tổng số người chơi FPL đến từ bên ngoài Vương quốc Anh. Malaysia, Kenya, Nigeria và Mỹ đều nằm trong số bảy thị trường hàng đầu cho FPL. Ai Cập có số lượng người chơi FPL nhiều thứ hai, chỉ sau Vương quốc Anh, phần lớn là do tầm ảnh hưởng từ Mohamed Salah.
Các môn thể thao khác đã cố gắng khai thác sự bùng nổ của Fantasy. Six Nations Fantasy Rugby ngày càng nổi bật; cricket Anh có trò chơi Vitality Ultimate Picks, đòi hỏi người chơi phải chọn các cầu thủ từ các trận đấu của cả nam và nữ.
Trải nghiệm quan trọng hơn Kết quả
Đối với đại đa số người chơi FPL, việc noi gương Budisin là một giấc mơ không tưởng. Thay vào đó, họ có một mục tiêu thực tế hơn nhiều: chiến thắng trong các Mini-League của riêng họ, thường bao gồm 8 đến 10 người chơi.
Trong suốt mùa giải, những giải đấu nội bộ này, bao gồm bạn bè hoặc đồng nghiệp, tạo thành cơ sở cho sự trêu chọc không ngớt giữa những người chơi với nhau.
Thành công cá nhân thậm chí thường ít được để ý hơn là nỗi bất hạnh của đối thủ: chấn thương của một cầu thủ ngôi sao, hoặc một bàn thắng vào phút cuối làm mất đi một loạt các điểm giữ sạch lưới.
Niềm vui khi thấy người khác bất hạnh (schadenfreude) thậm chí còn lớn hơn trong “FPL Draft“, một biến thể của FPL trong đó người chơi lựa chọn một đội hình độc nhất vào đầu mùa giải.
Trong khi tất cả người chơi trong FPL thông thường có thể chọn Salah, thì chỉ 1 người trong Mini-League của FPL Draft được quyền sở hữu “Vua Ai Cập”.
Nhiều Mini-League hướng đến một hồi kết, một lần nữa được du nhập từ Mỹ: hình phạt cho người chơi về chót. 2/3 người chơi Fantasy ở Mỹ chi tiền cho một hình phạt cuối mùa.
Ở các phiên bản nhẹ nhàng, hình phạt có thể bao gồm việc quyên góp cho từ thiện, bị buộc phải mua và mặc áo đấu của đội mà họ ghét cay ghét đắng hoặc đầu tư vào một chiếc áo phông ‘Tôi chơi Fantasy Football rất tệ’.
Các hình phạt phổ biến khác bao gồm việc người chơi phải để các thành viên khác trong giải cắt tóc hoặc xăm hình.
Khi các game Fantasy thể thao phát triển, các hình phạt cho những người thất bại thảm hại trong các Mini-League cũng tăng theo.
Trong một giải đấu nội bộ FPL, người thua cuộc phải đăng ký chạy marathon. Hay vào Tháng Năm, một người Anh về bét trong giải đấu của mình đã bị trói vào một biển báo giao thông. Sau đó, sau khi bị cởi áo phông, anh ta bị phủ bột mì và bị ném một hỗn hợp kinh tởm gồm sữa, tương cà, đậu nướng, cá hồi và thịt gà.
Trong giải đấu của chủ bút, có một hệ thống hình phạt tinh vi hơn một chút. Tất cả 8 người chơi đều đóng £50 vào một quỹ trước mùa giải, số tiền này sẽ được dùng cho bữa tối cùng nhau vào cuối năm. Nhưng số tiền mỗi người có thể chi tiêu được xác định bởi vị trí cuối cùng của họ.
Người chiến thắng có £100 để thưởng thức món cà ri, bia và một loạt các loại cocktail. Người về bét bị buộc phải sống với £10, nhăn nhó khi gắp miếng “bánh hành bhaji” cô đơn, tội nghiệp của mình, uống kèm với nước máy.
Tuy nhiên, phần thưởng đang chờ đợi những người chiến thắng – và những điều kinh hoàng mà người thua cuộc phải chịu đựng – chỉ là một phần nhỏ trong sức hấp dẫn của FPL.
Sức hấp dẫn của các game Fantasy được củng cố bởi “sự hâm mộ mang tính cạnh tranh” – ý tưởng về việc người chơi thể hiện rằng họ thực sự biết nhiều hơn về trò chơi so với bạn bè của mình – Richard Tacon, một chuyên gia về Fantasy từ Birkbeck, Đại học London, đã phát hiện ra.
Đối với hầu hết người chơi, sức hấp dẫn của các game Fantasy gắn bó chặt chẽ với người mà họ chơi cùng. Các giải FPL cũng đóng vai trò như các mạng xã hội, và là một cách để giữ liên lạc, ngay cả khi chủ yếu là qua các nền tảng kỹ thuật số: một điều có ý nghĩa vào thời điểm sự cô đơn ngày càng gia tăng, đặc biệt là ở những người trẻ.
Trong các môn Thể thao Fantasy trên toàn thế giới, 82% người chơi là nam giới, với độ tuổi trung bình là 33, theo Tiến sĩ Luke Wilkins của Đại học La Trobe.
“Hầu hết mọi người chơi như một cách để trải nghiệm gián tiếp môn thể thao và để duy trì tình bạn với những người đã quen ở trường, đại học hoặc nơi làm việc,” Wilkins nói. “Người lớn tuổi lại có nhiều khả năng sử dụng nó như một hình thức thoát ly thực tại.”
Đôi khi, việc tham gia vào trò chơi có thể đi quá xa. Ở Mỹ, chứng nghiện Fantasy đã được trích dẫn trong một số vụ ly hôn.
Đối với những người chơi tham gia nhiều nhất, Wilkins đã phát hiện ra, thành tích Fantasy có thể xác định tâm trạng của họ trong mỗi cuối tuần. Tuy nhiên, nhìn chung, nghiên cứu của ông khẳng định: “Đối với hầu hết mọi người, [việc tham gia] mang lại nhiều mặt tích cực hơn là tiêu cực.”
Trung thành với đội Fantasy hơn là đội “Real”
Ngay cả các ngôi sao bóng đá cũng không thể cưỡng lại FPL. Một loạt các cầu thủ Premier League nổi tiếng – như Andy Robertson, Aaron Ramsdale, Anthony Gordon, Harvey Barnes, Kieran Trippier và nhiều thành viên khác của các đội bóng – được biết là đã chơi FPL.
FPL thậm chí còn đóng vai trò như một nguồn thông tin tình báo về những gì đang xảy ra tại các câu lạc bộ. Năm 2021, Leicester City biết được rằng ngôi sao của Aston Villa, Jack Grealish, sẽ không đủ thể lực để thi đấu và đã lên kế hoạch phù hợp để rồi đánh bại Villa 2-1.
Huấn luyện viên của Villa, Dean Smith, người đã cố gắng giữ bí mật chấn thương của Grealish, đã phát động một cuộc điều tra nội bộ để tìm ra ai đã rò rỉ tin tức.
Câu trả lời, giống như trong *Vụ án mạng trên chuyến tàu tốc hành Phương Đông* của Agatha Christie, là “tất cả họ đều làm”. Trước trận đấu, 5 cầu thủ và nhân viên của Aston Villa đã bán Jack Grealish khỏi đội hình Fantasy của họ, điều này đã dẫn đến một tài khoản Na Uy chuyên tư vấn FPL tuyên bố rằng Grealish không thể thi đấu.
Vụ việc này nhấn mạnh rằng FPL và Premier League thực tế không quá tách biệt với nhau; thay vào đó, có một dòng chảy liên tục giữa đôi bên. FPL khuyến khích người chơi có một cái nhìn tổng thể, dựa trên xác suất hơn về trò chơi.
Những người chơi tận tâm quan tâm đến bàn thắng kỳ vọng của một cầu thủ cũng như bàn thắng thực tế của họ. Trên mạng xã hội, những “nhà sáng tạo nội dung” FPL hàng đầu thường nói bằng một ngôn ngữ không hoàn toàn khác với Toán cấp hai, nói về quy hồi về trung bình, may mắn không bền vững và diễn giải các sự kiện ngẫu nhiên, xác suất thấp,…
Tác động của diễn ngôn này cũng đồng thời xuất hiện trong các phương tiện truyền thông chính thống về bóng đá. Match of the Day, và một loạt các tờ báo, hiện tham chiếu bàn thắng kỳ vọng trong các bài viết của họ. Phân tích đang trở nên chi tiết hơn, phục vụ cho một đối tượng khán giả thấm nhuần ngôn ngữ của những con số.
Mùa giải này, FPL đã giới thiệu một chỉ số mới – ‘đóng góp phòng ngự’ – sau những phàn nàn rằng hệ thống tính điểm cũ không ghi nhận đủ công lao cho các tiền vệ phòng ngự như Moises Caicedo.
Đối với những người chơi tận tâm nhất, FPL thậm chí có thể đang thay đổi bản chất của việc theo dõi bóng đá. FPL là một phần của một sự chuyển dịch rộng lớn hơn sang một sự hâm mộ được cá nhân hóa hơn: những người hâm mộ “Gen Z” có xu hướng theo dõi các cá nhân hơn, và ít có xu hướng ủng hộ cùng một câu lạc bộ suốt đời.
Một nghiên cứu cho thấy, khoảng một phần ba người chơi tận tâm sẽ chọn những gì tốt nhất cho đội hình Fantasy của họ hơn là những gì tốt nhất cho đội mà họ ủng hộ.
Đây, có lẽ, là nghịch lý của FPL. Trò chơi này vừa có tính cục bộ cao – nhưng đồng thời cũng là một liều thuốc giải cho chủ nghĩa cục bộ (Tribalism).
Nguồn: Telegraph.
